दुष्काळात काळजाचा ठोका! पाण्याअभावी हतबल शेतकऱ्याने स्वतःच्या हाताने तोडली ३०० फळझाडे

 ■ धुळे जिल्ह्यातील साक्री तालुक्यातील कावठे शिवारातील भीषण वास्तव; वर्षानुवर्षांच्या कष्टांवर फिरला कुऱ्हाडीचा घाव.

■ ६० फूट विहीर आणि ५०० फूट बोअरवेल कोरडी ठाकल्याने २.१४ हेक्टरवरील बाग उद्ध्वस्त; उत्पन्नाचे एकमेव साधन हिरावल्याने शेतकरी कुटुंबावर आर्थिक संकट.

पिंपळनेर (सहसंपादक - अनिल बोराडे) :

एकीकडे शेतकऱ्यांच्या अफाट कष्टांमुळे फुललेल्या हिरवीगार फळबागा आणि दुसरीकडे पाण्याचा एक थेंबही मिळत नसल्याने मृत्यूच्या दारात उभी असलेली झाडे... अखेर जिवापाड जपलेल्या त्याच झाडांवर स्वतःच्या हाताने कुऱ्हाड चालवण्याची अंगावर काटा आणणारी वेळ एका शेतकऱ्यावर आली आहे. ही कोणतीही चित्रपटसृष्टीतील काल्पनिक कथा नसून, धुळे जिल्ह्यातील साक्री तालुक्यातील कावठे शिवारातील दुष्काळाने पूर्णपणे होरपळलेल्या एका शेतकऱ्याची हृदयद्रावक आणि वास्तव व्यथा आहे.

यंदाच्या पावसाअभावी निर्माण झालेल्या तीव्र पाणीटंचाईचा अत्यंत भीषण फटका शेतकरी निंबाजीराव झिपरू देवरे यांच्या कुटुंबाला बसला आहे. अनेक वर्षांच्या कठोर मेहनतीने जोपासलेली आंबा, नारळ, चिकू, चिंच आणि फणसाची बाग पाण्याअभावी पूर्णपणे संपुष्टात आली आहे. जवळपास ३०० फळझाडे वाचवण्याचे सर्वतोपरी प्रयत्न निष्फळ ठरल्यानंतर, हतबल होऊन स्वतः देवरे यांनाच ही बाग तोडण्याचा अत्यंत कठोर निर्णय घ्यावा लागला. शेतकऱ्याच्या घामातून उभ्या राहिलेल्या बागेचा असा दुर्दैवी अंत झाल्याने संपूर्ण परिसरातून हळहळ व्यक्त होत आहे.

विहीर कोरडी, बोअरवेल निकामी; पाण्यासाठी उरला नाही एकही आधार!

कावठे शिवारातील गट क्रमांक ५५६ आणि ५५७ मधील मिळून एकूण २.१४ हेक्टर क्षेत्रावर ही विस्तृत फळबाग उभी होती. अश्विनी निंबाजी देवरे, स्वाती निंबाजी देवरे आणि हर्षल निंबाजी देवरे यांच्या नावे असलेल्या या शेतजमिनीवर निंबाजीराव देवरे यांनी वर्षानुवर्षे घाम गाळून विविध फळझाडांची जोपासना केली होती. ही बाग केवळ झाडांचा पुंजका नव्हती, तर या कुटुंबाच्या हक्काच्या उत्पन्नाचा आणि भविष्यातील आर्थिक स्थैर्याचा मुख्य आधार होती.

परंतु, निसर्गाच्या लहरीपणाने आणि भीषण पाणीटंचाईने या बागेचे नशीब पूर्णपणे बदलले. बागेला जीवदान देण्यासाठी असलेली सुमारे ६० फूट खोल विहीर पूर्णपणे आटली, तर तब्बल ५०० फूट खोल बोअरवेल देखील पूर्णपणे कोरडीठाक पडली. पाण्याचा कोणताही स्रोत उरला नसल्यामुळे या भरल्या बागेला जगवायचे कसे, असा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला.

देखत-देखत झाडांची पाने पिवळी पडून वाळू लागली, फळांची वाढ पूर्णपणे खुंटली आणि वर्षानुवर्षे डोळ्यांत तेल घालून जपलेली बाग नष्ट होऊ लागली. पाण्याविना झाडे वाचवण्याचे सर्व मार्ग बंद झाल्याने अखेर नाइिलाजाने हा कठाेर निर्णय घ्यावा लागला.

पर्यायी पिकांची आशाही मातीमोल

फळबाग तोडल्यानंतर त्या रिकाम्या जागेवर गहू किंवा कांदा यांसारखे हंगामी पीक घेता येईल का, यादृष्टीनेही शेतकरी देवरे यांनी विचार केला. मात्र, पावसाच्या संपूर्ण अभावामुळे जमिनीमध्ये ओलावाच शिल्लक नसल्याचे स्पष्ट झाले. सिंचनासाठी पाण्याचा एकही थेंब उपलब्ध नसताना कोणतेही पर्यायी पीक घेणे पूर्णपणे अशक्य असल्याचे समोर आले.

एका बाजूला हसतीखेळती फळबाग नष्ट झाल्याचे दुःख आणि दुसऱ्या बाजूला पुढील हंगामात शेतात काय करायचे, हा प्रश्न! पाण्याअभावी केवळ फळबागेचे नुकसान झाले नाही, तर त्या जमिनीतून आगामी काळात मिळणाऱ्या उत्पन्नाची प्रत्येक आशा देखील धूसर झाली आहे.

“पाण्याचा एकही स्रोत शिल्लक नाही!” — शेतकरी निंबाजीराव देवरे यांची हतबलता

आपली व्यथा मांडताना शेतकरी निंबाजीराव देवरे भावूक होत म्हणाले,

> “प्रचंड दुष्काळामुळे आमच्या शेतातील पाण्याचा एकही स्रोत शिल्लक राहिलेला नाही. विहीर आणि बोअरवेल दोन्ही पूर्णपणे कोरड्या पडल्या आहेत. त्यामुळे फळबाग जगवणे तर दूरच, आता कोणतेही साधे पीक घेणेही आमच्यासाठी शक्य होणार नाही.”

> 

या शब्दांतून शेतकरी कुटुंबाच्या दुःखाची आणि परिस्थितीच्या भीषणतेची कल्पना येते. फळबागेचे नुकसान म्हणजे केवळ लाकडांचे नुकसान नव्हे, तर अनेक वर्षांच्या कष्टांवर आणि भविष्यातील आर्थिक सुरक्षेवर आलेला मोठा घाव आहे.

दुष्काळात प्रशासनाने तात्काळ मदतीचा हात द्यावा!

या गंभीर घटनेची दखल घेत महसूल विभाग, कृषी विभाग तसेच संबंधित प्रशासकीय यंत्रणेने त्वरित कावठे शिवारात येऊन प्रत्यक्ष पाहणी करणे गरजेचे आहे. फळबागेच्या या अतोनात नुकसानीची नोंद घेऊन बाधित कुटुंबाला शासनाच्या दुष्काळी मदत योजनांमधून नुकसानभरपाई मिळवून देणे आवश्यक आहे.

तसेच, फळबाग पुनर्लागवड, जलसंधारणाच्या उपाययोजना आणि परिसरातील पाणीपातळीचा आढावा घेऊन भविष्यातील संकट थोपवण्यासाठी ठोस पावले उचलणे काळाची गरज बनली आहे. केवळ आश्वासनांवर न जुमानता या शेतकरी कुटुंबाला प्रत्यक्ष आर्थिक दिलासा मिळवून देणे प्रशासनाचे कर्तव्य ठरेल.

थोडक्यात काय तर, कावठे शिवारातील ही घटना केवळ एका फळबागेचा अंत नसून, पिण्याच्या व शेतीच्या पाण्याचा प्रत्येक थेंब किती मोलाचा आहे, याची जाणीव करून देणारी एक गंभीर घंटा आहे. दुष्काळात सापडलेल्या या हतबल शेतकऱ्याला शासनाकडून तातडीने मदतीचा हात मिळणे अत्यंत आवश्यक आहे.