हवामान बदलाचा शेतीला दणका; नंदुरबार कृषी विज्ञान केंद्रात ‘शाश्वत शेती’वर ३० अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना धडे

 सहसंपादक अनिल बोराडे 

नंदुरबार:बदलते हवामान, अनियमित पाऊस, वाढते तापमान आणि पाण्याच्या टंचाईमुळे शेती क्षेत्रावर गंभीर परिणाम होत आहेत. या पार्श्वभूमीवर पारंपरिक शेतीला आधुनिक व शाश्वत तंत्रज्ञानाची जोड देणे ही काळाची गरज बनली आहे. याच उद्देशाने नंदुरबार येथील कृषी विज्ञान केंद्रात (KVK) तीन दिवसीय शेतकरी प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते.

सस्टेनेबल डेव्हलपमेंट फाउंडेशन (दिल्ली) आणि मैत्रीत्व चॅरिटेबल फाउंडेशन (नाशिक) यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘हवामान बदलामुळे शेती क्षेत्रावर होणारे दुष्परिणाम व त्यावरील उपाययोजना’ या विषयावर हे प्रशिक्षण पार पडले. यामध्ये वाघाळे येथील १५ महिला शेतकरी आणि अजेपूर येथील १५ पुरुष शेतकरी अशा एकूण ३० अल्पभूधारक शेतकऱ्यांनी सहभाग घेतला.

महत्त्वाचे मार्गदर्शन व ठळक मुद्दे

 * पर्यावरणपूरक शेतीवर भर: कार्यक्रमाचे प्रमुख पाहुणे आणि ‘आत्मा’चे प्रकल्प संचालक श्री. दीपक पटेल यांनी जैविक शेती, सेंद्रिय खतांचा वापर, गांडूळखत निर्मिती आणि स्थानिक नैसर्गिक संसाधनांचा प्रभावी वापर करून कमी खर्चात उत्पादनक्षमता टिकवण्याचा सल्ला दिला.

 * ‘बांधावर झाडे लावा’ अभियान: कृषी विज्ञान केंद्राचे प्रमुख शास्त्रज्ञ श्री. राजेंद्र दहातोंडे यांनी माती, पाणी आणि पर्यावरणाच्या संवर्धनासाठी शेताच्या बांधावर वृक्षलागवड करण्याचे आवाहन केले.

 * शेतकऱ्यांसाठी विविध सुविधा: शेतकऱ्यांनी कृषी विज्ञान केंद्राच्या मृदा व पाणी परीक्षण, पीक प्रात्यक्षिके, पीक सल्ला आणि कौशल्य विकास उपक्रमांचा जास्तीत जास्त लाभ घ्यावा, असे आवाहन करण्यात आले

 * प्रक्षेत्र भेट व प्रात्यक्षिके: तीन दिवसांच्या या प्रशिक्षणात शेतकऱ्यांना केवळ सैद्धांतिक माहिती न देता KVK च्या प्रक्षेत्रावरील आधुनिक कृषी तंत्रज्ञान व विविध पिकांच्या प्रात्यक्षिकांची थेट पाहणी घडवून आणण्यात आली.

या प्रशिक्षणादरम्यान सस्टेनेबल डेव्हलपमेंट फाउंडेशनचे संचालक श्री. विघ्नराज बेहरा, मैत्रीत्व चॅरिटेबल फाउंडेशनचे संचालक श्री. किरण अहिरे, KVK चे शास्त्रज्ञ श्री. उमेश पाटील, श्री. जयंत उत्तरवार, श्री. पद्माकर कुंदे, सौ. आरती देशमुख तसेच श्री. राजेश भावसार, श्री. प्रवीण चव्हाण व श्री. संदीप कुवर यांनी विविध विषयांवर मार्गदर्शन केले.

हवामान बदल रोखणे शेतकऱ्यांच्या हातात नसले, तरी वैज्ञानिक नियोजन, जल-मृदा संवर्धन आणि शाश्वत शेती पद्धतींचा अवलंब करून या संकटावर मात करणे शक्य आहे, असा संदेश या प्रशिक्षणातून देण्यात आला.