साप हा शेतकऱ्यांचा खरा मित्र! निमगूळमध्ये अंधश्रद्धेविरुद्ध जनजागृतीचा जागर

 **९५ टक्के साप बिनविषारी; भीती नव्हे तर माहितीची गरज – अंनिसची प्रभावी मोहीम**

**धुळे (सहसंपादक - अनिल बोराडे):**

साप दिसला की मारून टाकायचा, साप म्हणजे मृत्यूच... असे अनेक गैरसमज आजही ग्रामीण भागात खोलवर रुजलेले पाहायला मिळतात. मात्र, या अंधश्रद्धांना वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून छेद देण्यासाठी आणि पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश देण्यासाठी धुळे जिल्ह्यातील निमगूळ येथे महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती (अंनिस) च्या वतीने एक प्रभावी जनजागृती अभियान राबविण्यात आले. पोस्टर प्रदर्शन, प्रत्यक्ष मार्गदर्शन आणि वैज्ञानिक माहितीच्या माध्यमातून ग्रामस्थ व शेतकऱ्यांना सापांविषयीची सत्य माहिती देऊन त्यांच्यातील भीती दूर करण्याचा यशस्वी प्रयत्न या मोहिमेद्वारे करण्यात आला.

९५ टक्के साप बिनविषारी; केवळ ५ टक्केच विषारी

अंनिसचे जिल्हा पदाधिकारी दिलीप खिवसरा यांनी उपस्थितांना संबोधित करताना सापांविषयीची महत्त्वाची आकडेवारी मांडली. ते म्हणाले की, "निसर्गातील तब्बल ९५ टक्के साप हे पूर्णपणे बिनविषारी असतात. केवळ ५ टक्के सापच विषारी आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने **नाग, घोणस, मण्यार आणि फुरसे** या चार प्रमुख प्रजातींचा समावेश होतो. त्यामुळे प्रत्येक सापाला विषारी समजून मारणे हा निसर्गावर अन्याय असून, यामुळे पर्यावरणीय समतोल बिघडत आहे."

'साप म्हणजे शेतकऱ्यांचा रक्षक'

या अभियानात 'साप हा शेतकऱ्यांचा शत्रू नसून खरा मित्र आणि रक्षक आहे' यावर विशेष भर देण्यात आला. शेतातील पिकांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान करणारे उंदीर, घुशी आणि विविध कीटकांवर साप नैसर्गिकरीत्या नियंत्रण ठेवतात. कृषी तज्ज्ञांच्या मते, हे उपद्रवी प्राणी पिकांचे सुमारे **२० ते २५ टक्के** नुकसान करतात. साप या जीवांचा फडशा पाडून शेतीचे आणि अन्नसाखळीचे संरक्षण करतो. त्यामुळे सापांचे संवर्धन म्हणजेच शेतीचे संरक्षण आहे, असा मोलाचा संदेश या अभियानातून देण्यात आला.

 सर्पदंश टाळण्यासाठी अंनिसचा मोलाचा सल्ला

शेतकरी आणि ग्रामस्थांनी सर्पदंशापासून स्वतःचे संरक्षण कसे करावे, यासाठी काही सोप्या आणि अत्यंत महत्त्वाच्या उपाययोजना सांगण्यात आल्या:

 * **सुरक्षित पादत्राणे:** रात्रीच्या वेळी शेतात किंवा बाहेर जाताना पायात नेहमी जोडे किंवा बूट घालावेत.

 * **काठीचा वापर:** अंधारात चालताना हातात काठी घेऊन ती जमिनीवर आपटत पुढे जावे, जेणेकरून कंपनांमुळे साप बाजूला निघून जाईल.

 * **परिसराची स्वच्छता:** घराच्या परिसरात उंदीर व बेडूक वाढणार नाहीत याची काळजी घ्यावी, कारण यांच्या शोधार्थ साप घराकडे येतात.

 * **झोपण्याची जागा:** शक्यतो जमिनीवर झोपणे टाळून खाट किंवा पलंगाचा वापर करावा.

 * **सर्पमित्रांशी संपर्क:** साप दिसल्यास त्याला स्वतः मारण्याचा प्रयत्न न करता, तात्काळ प्रशिक्षित सर्पमित्र किंवा वनविभागाशी संपर्क साधावा.

> **अंधश्रद्धेला नाही, विज्ञानाला होकार!**

> समाजात सापांविषयी अनेक काल्पनिक कथा आणि गैरसमज पसरलेले आहेत. "साप सूड घेतो, दूध पितो, किंवा माणसाचा चेहरा लक्षात ठेवतो" अशा समजुतींना कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही, हे या कार्यक्रमात स्पष्ट करण्यात आले. भीतीऐवजी माहिती आणि अंधश्रद्धेऐवजी विज्ञान स्वीकारण्याचे आवाहन यावेळी करण्यात आले.

ग्रामस्थांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद

निमगूळ येथे आयोजित केलेल्या या पोस्टर प्रदर्शनाला परिसरातील शेतकरी, युवक, महिला आणि विद्यार्थ्यांनी मोठ्या संख्येने भेट दिली. अनेकांनी सापांविषयी मनात असलेल्या शंका व प्रश्न विचारून त्यांचे निरसन करून घेतले. या उपक्रमामुळे सर्पसंरक्षणासोबतच ग्रामस्थांच्या सुरक्षिततेबाबत जागरूकता वाढण्यास मोठी मदत होणार असल्याचे मत उपस्थितांनी व्यक्त केले.

निसर्गातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी साप हा एक अविभाज्य घटक आहे. त्यामुळे सापांविषयी समाजात भीती नव्हे तर योग्य माहिती पोहोचणे ही काळाची गरज आहे. निमगूळ येथे झालेला हा अंनिसचा उपक्रम अंधश्रद्धेविरोधातील लढ्याला आणि पर्यावरण संवर्धनाला नवी दिशा देणारा ठरला आहे.