केवळ पुस्तकी ज्ञान नको, कोर्टातील प्रत्यक्ष डावपेच शिका! ज्येष्ठ विधिज्ञ ॲड. कुंदन पवारांचा विधी विद्यार्थ्यांना कानमंत्र

 धुळे: एस. एम. बियाणी विधी महाविद्यालयात दिवाणी प्रक्रियेवर विशेष व्याख्यान संपन्न

सहसंपादक अनिल बोराडे 

"वकिली व्यवसायात यशस्वी व्हायचे असेल तर केवळ पुस्तकी ज्ञानावर अवलंबून राहून चालणार नाही, तर न्यायालयातील प्रत्यक्ष कामकाजाचे आणि कायदेशीर डावपेचांचे 'प्रॅक्टिकल' ज्ञान असणे आवश्यक आहे," असा मोलाचा सल्ला धुळे जिल्हा व सत्र न्यायालयातील ज्येष्ठ विधिज्ञ ॲड. कुंदन पवार यांनी दिला.

येथील एस. एम. बियाणी विधी महाविद्यालयात 'दिवाणी खटल्यातील महत्त्वाचे टप्पे: वादकथन ते समन्स बजावणी' या विषयावर आयोजित विशेष व्याख्यानात ते प्रमुख वक्ते म्हणून बोलत होते. यावेळी त्यांनी दिवाणी दाव्यांचे 'चक्रव्यूह' कसे भेदायचे आणि त्यातील तांत्रिक गुंतागुंत कशी सोडवायची, याचे सखोल मार्गदर्शन विद्यार्थ्यांना केले.

दिवाणी दाव्याचे 'इनसाईड सिक्रेट्स'

ॲड. पवार यांनी आपल्या मार्गदर्शनात दिवाणी प्रक्रियेतील बारकावे उलगडून दाखवले. कोणताही दावा दाखल करताना प्रथमदर्शनी पुरावा (Prima Facie Case), न्यायाचा समतोल (Balance of Convenience) आणि न भरून निघणारे नुकसान (Irreparable Loss) या तीन मुख्य बाबी न्यायालयाच्या निदर्शनास आणून देणे वादीसाठी कसे अनिवार्य असते, हे त्यांनी उदाहरणांसह पटवून दिले.

व्याख्यानातील महत्त्वाचे मुद्दे:

मालमत्ता वाद: मालमत्तेच्या दाव्यात संपत्तीच्या चतुःसीमा अचूक नमूद करणे कायदेशीरदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

वारस नोंद: दाव्यादरम्यान एखाद्या पक्षकाराचा मृत्यू झाल्यास कायदेशीर वारसांची नोंद वेळेत घेणे बंधनकारक असते.

समन्स प्रक्रिया: बेलीफ, रजिस्टर पोस्ट किंवा वर्तमानपत्रातील जाहीर नोटीस (Public Notice) याद्वारे समन्स बजावण्याचे विविध प्रकार त्यांनी समजावून सांगितले.

नादारी अर्ज (Indigent Person): कोर्ट फी भरण्यास असमर्थ असलेल्या गरीब पक्षकारांसाठी 'नादारीचा अर्ज' करून न्याय कसा मिळवता येतो, याचेही त्यांनी विश्लेषण केले.

केवळ कायद्याची कलमे पुरेशी नाहीत

यशस्वी वकिलीसाठी केवळ दिवाणी प्रक्रिया संहितेचे (CPC) ज्ञान पुरेसे नाही. त्यासोबतच कॉन्ट्रॅक्ट ॲक्ट (Contract Act), पर्सनल लॉ (Personal Law) आणि जनरल क्लॉजेस ॲक्ट (General Clauses Act) यांचेही परिपूर्ण ज्ञान असणे काळाची गरज असल्याचे ॲड. पवार यांनी नमूद केले. त्यांनी समन्स बजावणीपासून ते प्रत्यक्ष निकालाची अंमलबजावणी (Execution) कशी होते, याबद्दलचे 'प्रॅक्टिकल' अनुभव विद्यार्थ्यांशी शेअर केले.

कार्यक्रमाची रूपरेषा

या विशेष सत्राचे प्रास्ताविक प्रा. डॉ. आशिष गांगुर्डे यांनी केले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन अ‍ॅड. प्रतीक पातुरकर यांनी केले, तर आभार प्रदर्शन अ‍ॅड. हितेश पाटील यांनी मानले.

या उपक्रमासाठी स्त्री शिक्षण संस्थेच्या अध्यक्षा अलका बियाणी, सचिव शिल्पाताई म्हस्कर, खजिनदार सी. ए. के. यु. नाबरिया आणि लीगल एज्युकेशन सेंटरच्या सचिव अ‍ॅड. सारंगी गुजराती यांनी शुभेच्छा दिल्या. कार्यक्रमाला महाविद्यालयातील प्राध्यापक अ‍ॅड. मृण्मयी जोशी, अ‍ॅड. भाग्यश्री नागमोती, स्नेहल गोरवाडकर, जगदीश गायकवाड यांच्यासह विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

पुस्तकी ज्ञानापलीकडे जाऊन प्रत्यक्ष न्यायालयीन कामकाजाचे मार्गदर्शन मिळाल्याबद्दल विद्यार्थ्यांनी समाधान व्यक्त केले. महाविद्यालयाच्या वतीने भविष्यातही अशाच प्रकारच्या मार्गदर्शन सत्रांचे आयोजन करण्याची इच्छा व्यक्त करण्यात आली आहे.